Antonio Salieri
De Llionpedia
Antonio Salieri (Legnago, Agostu y 18, 1750 - Viena, Mayu y 7, 1825) fou un compositor de música sacra, clásica y ópera y un direutor d'orquesrta Italianu.
Pasóu la mayor parte de la sua vida na Corte Imperial de Viena pa la que fou compositor y Mayestru de capilla. La sua filusofía artística resúmese nel títulu d'una de las suas óperas célebres Primeiru la música y llueu las pallabras .
Conteníu |
Obra
Músicu de gran xeitu, dedicouse al ensiñu. Salieri vieu'l sou nome uníu a una presunta rivalidá cun Wolfgang Amadeus Mozart, rivalidá que contién, amás d'acusaciones de plaxu, una más grave, que ye la de tenere causáu la muerte del compositor de Salsburgu, episodiu ensin base histórica dala y que fuera recreyáu primeiru nun puema pul pueta Aleksandr Pushkin, nel que s'ispirara'l compositor Nikolai Rimski-Kórsakov pa facer una ópera de nome "Mozart y Salieri"; y posteriormente pul escritor británicu Peter Shaffer pa escribire la obra de tiatru Amadeus, llevada a la gran pantalla cun ésitu de públicu y crítica pul direutor Milos Forman n´una película homónima que recibiera 8 premios Óscar.
Durante la sua traxeutoria, tuvu cumu alunos a nóveles músicos que llogronun gran fama cumu: Ludwig van Beethoven, Franz Schubert, Franz Liszt, Carl Czerny y Johann Nepomuk Hummel. Ente los sous pupulos tuvu inclusu ún de los fiyos del propiu Mozart, lu qu'axunta outra vuelta los sous nomes.
Biugrafía
Dende bien mozu, Salieri, qu'estudiara vigulín cun Giuseppe Tartini, treslládase tras la muerte de los sous pais xunta sou harmanu Francesco primeiru a Padua y dispués a Venexa pa deprendere l'arte del contrapuntu na escuela de Giovanni Pescetti. En Venexa conociéu a Leopoldo Gassmann, Kapellmeister en Viena, el cualu lleváralu xunta él en 1770 a la capital austriaca. A la muerte de Gassmann, asocedida cuatru años dispués, garrara'l papel de compositor de la corte.
Una ópera compuesta pur él pa inaugurare La Scala
Asina escomencipióu una carreira clisante que lu llevaría a convertise nel Mayestru de capilla na corte de los Habsburgo (anque sólu fou pur un curtiu períodu de 1778 a 1790, si non fuera purque a a ese cargu prefiríu'l de compositor y profesor de la corte): a las suas primeiras óperas -Las muyeres lletradas (Le Donne letterate), de 1770, y Armida, del añu darréu-, sigíu la composición de la ópera que ye consagrara nu cimeiru del panorama musical de la época, L'Europa riconosciuta, encargada pula emperatriz María Teresa d'Austria y qu'inaugurara n'Agostu y 3, 1778, el Nuovo Regio Ducal Teatro (Teatru de La Scala de Milán d'anguañu).
Salieri, que conociera en Veneixa a Pietro Metastasio y Franz Joseph Haydn, del que fou mui amigu, viaxóu mueitu durante la sua vida pa sigire las representaciones de la sua riestra d'óperas: pur eillu vivíu ciertu tiempu en París (onde conociera a Christoph Willibald Gluck, Niccolò Piccini y Hermann Hasse), Milán, Veneixa y Roma. fou ún de los autores más prolíficos, tantu en música de cámara y sacra cumu d'óperas a la italiana de la sua época.
Óperas
Ente las suas trenta y nueve composicoines pal tiatru, recordamos los títulos que sigen darréu:
- Armida (1771)
- La Scuola de' gelosi (1778)
- L'Europa riconosciuta(1778)
- Der Rauchfangkehrer (1781)
- Les Danaïdes (1784, atribuyida n'un primer momentu al mismu Gluck)
- Tarare (1787)
- Axur, re d'Ormus (1788)
- Palmira, Regina di Persia (1795)
- Falstaff o sia Le tre burle (1799)
Ente las suas composicones istrumentales rescamplan dous conciertos pa pianu y un conciertu pa guérganu escritos en 1773, un conciertu pa flauta, oboe y orquesta en 1774, un conxuntu de ventiseyes variaciones sobru La Follia di Spagna (1815) y mui bien de serenatas.
La presunta rivalidá cun Mozart
Asocediera nos años alredior de 1790 que Mozart, entós nu cimeiru de la fama, acusara a Salieri, cuya popularidá diba amenorgandu, de plaxu y de querer atentar escontra la sua vida. Sigún l'historiador Alexander Wheelock Thayer, las sospechas de Mozart podrían tener orixe n'un episodiu ocurríu diez años atrás, cuandu Mozart viera cúmu Salieri ye quitaba'l puestu de profesor de música de la princesa de Wurtemberg. L'añu darréu, Mozart nun consigiera nin sisquiera'l puestu de profesor de pianu de la princesa.
Cuandu la ópera de Mozart Le nozze di Figaro tuvu de manu un xuiciu negativu tantu del públicu cumu del propiu imperador, el compositor acusara a Salieri del fracasu y de boicotiare l'estrenu. Peru n'aqueilla época Salieri taba ocupáu enforma en Francia cuna representación de la sua ópera Les Horaces, pulu que ye improbable que rialmente tuviera la posibilidá de decicir a esa distancia l'ésitu ou fracasu de la ópera.
Seique, quien debiera envizcar a Mozart escontra Salieri fuera'l pueta Giovanni Battista Casti, rival del pueta de la corte Lorenzo da Ponte, autor del llibrín de Figaro. Una confirmación indireuta d'ata qué puntu esta griesta ente Mozart y Salieri pudi sere dalgu artificialmente entamáu ta nel feichu de que, cuandu en 1788 éste ye nomáu Kapellmeister, en llugar de proponere pa la ocasión una de las suas óperas prefiriera reeditare Le Nozze di Figaro.
Los cabeiros años
A los sesenta y tres años d´edá, Salieri alternaba las suas clases cun un puestu na Orquesta de Viena. Allá, n'Avientu y 8, 1813, n'un conciertu de caridá pa los soldaos feríos na Batalla d'Hanau, xunta Hummel, Meyerbeer, Louis Sporh, Ignaz Moscheles, Domenico Dragonetti y Andreas Romberg, fae parte d'un gran grupu de músicos de la orquesta dirixida pur un antiguu discípulu: Ludwig van Beethoven. El maratónicu repertoriu comprendía los estrenos de mui bien d'obras del propiu Beethoven: la Sétima Sinfonía, La Vitoria de Willington.
Nos sous cabeiros años de vida, Salieri vieu cumu la sua salú diba pa pior d'esmenu y d'un xeitu irreversible. Quedóu ciegu y pasóu los últimos años de la sua vida internáu n'un hospital. N'esi períodu pudu acusase a sí mesmu de la muerte de Mozart, ou a lu menos esu ye lu que testimoñan dúas de las suas enfermeiras.
Mueitos artistas y escritores ocupónunse d'esta dualidá ente Mozart y Salieri: nel tarrén musical y dramáticu hemos citar al compositor Nikolái Rimski-Kórsakov, qu'escribiera en 1898 una ópera (Mozart et Salieri), el dramaturgu Peter Shaffer, que sobru esta tema escribiera en 1979 la obra de tiatru Amadeus, y sobrutóu'l direutor Milos Forman cuna película del mismu nome de 1984, basada na obra de Shaffer, ganadora del premiu Óscar y reeditada recientemente en DVD cuna inserción de partes del film nun incluyíos nel sou estrenu en cine.
Salieri ta enturáu nel cimiteriu Zentralfriedhof de Viena. Nel sou funeral, Schubert (el sou alunu preferíu) dirixera'l Requiem que'l propiu Salieri escribiera tiempu atrás pa la sua propia muerte.
Salieri guei
L'autividá artística de Salieri revalorizárase nos últimos tiempos. Nel Teatro Salieri de Legnago, la sua ciudá natal, na que trabaya una Fundación cultural que tamién lleva'l nome'l compositor, desenrróllase'l "Festival Antonio Salieri". Nel ámbitu d'esti festival llevouse a cabu nel añu 2004 la primer representación n'época moderna d'una poucu conocida ópera compuesta pur él: Il Ricco d'un giorno, escrita sobru testos de llibretista del "músicu rival" d'él, Mozart, Lorenzo da Ponte.
